Kırık ameliyatında takılan plak, vida ve çiviler çoğu zaman ömür boyu yerinde kalabilir. Hangi durumlarda çıkarılmaları gerektiğini, zamanlamayı, riskleri ve ameliyat sonrası süreci anlatıyoruz.
Bu sayfada 8 başlık
Platin çıkarma ameliyatı, kırık tedavisi sırasında kemiğe takılan plak, vida, çivi veya tellerin kemik kaynadıktan sonra çıkarılmasıdır. Kısa yanıt şudur: Yetişkinlerde bu implantların çoğu, sorun yaratmadığı sürece ömür boyu yerinde kalabilir ve her hastada rutin olarak çıkarılması gerekmez. Ağrı ve tahriş, enfeksiyon, implantta kırılma ya da gevşeme, büyümekte olan çocuklar ve ileride yapılacak başka bir ameliyat gibi durumlarda ise çıkarma gündeme gelir.
Halk arasında "platin" denen bu malzemeler aslında platin metalinden yapılmaz; çoğunlukla titanyum alaşımları ya da tıbbi paslanmaz çeliktir. Çıkarma kararı, yeni bir ameliyatın getireceği olası riskler ile beklenen yarar karşılaştırılarak, muayene ve röntgen değerlendirmesiyle kişiye özel verilir.
"Platin" nedir, kemikte ne işe yarar?
Kırık tedavisinde kullanılan metal implantların görevi, kemik kaynayana kadar kırık parçalarını doğru konumda tutmaktır. Başlıca türleri şunlardır:
- Plak ve vidalar: Kemiğin dış yüzeyine yerleştirilir; el bileği, ayak bileği, kol ve köprücük kemiği kırıklarında sık kullanılır.
- İntramedüller çivi: Kemiğin ilik kanalına yerleştirilen uzun bir çubuktur; uyluk ve kaval kemiği kırıklarında sık tercih edilir.
- Teller ve K-telleri: Dirsek, diz kapağı ve el kemiklerinde ya da çocuk kırıklarında kullanılabilir.
- Dış fiksatör: Kemiğe deriden geçen çivilerle bağlanan, vücut dışındaki bir çerçevedir; tedavi tamamlanınca zaten çıkarılır.
Kemik kaynadıktan sonra yükü artık kemiğin kendisi taşır; implant görevini tamamlamıştır, ancak çoğu zaman vücutta zararsız biçimde kalabilir. Kırık tedavisinde kullanılan implantlar hakkında daha fazla bilgi için kaynamama cerrahisinde kullanılan plak ve çiviler yazımıza göz atabilirsiniz.
Platin her zaman çıkarılmalı mı?
Hayır. Kemiği kaynamış ve şikâyeti olmayan yetişkinlerde implantların rutin olarak çıkarılması genellikle önerilmez. Bunun başlıca nedeni, çıkarma işleminin de anestezi, enfeksiyon, sinir yaralanması ve yeniden kırık gibi riskler taşıyan gerçek bir ameliyat olmasıdır. Modern implant malzemeleri vücut tarafından iyi tolere edilir; uzun süre vücutta kalmalarının genel sağlık açısından zararlı olduğunu gösteren güçlü bir kanıt yoktur. Metal alerjisi ise ender görülür ve tanısı tartışmalıdır.
Sık sorulan iki pratik konu şunlardır: Havaalanı güvenlik cihazları bazı implantları algılayabilir; bu genellikle sorun yaratmaz. Çoğu modern ortopedik implant MR çekimine de engel değildir, ancak görüntüde bozulmaya (artefakt) yol açabilir; çekim öncesinde MR ekibine bilgi verilmelidir. Bu kaygılar tek başına çıkarma nedeni sayılmaz.
Platin çıkarma ameliyatı hangi durumlarda gerekir?
Çıkarma kararı aşağıdaki durumlarda değerlendirilir:
- İmplanta bağlı ağrı veya tahriş: Özellikle deri altında kolayca hissedilen implantlar, örneğin ayak bileği dış topuk plakları, diz kapağı veya dirsek telleri ve köprücük kemiği plakları, ayakkabı ya da kıyafet sürtünmesiyle rahatsızlık verebilir. Ağrının gerçekten implanttan kaynaklandığı muayeneyle netleştirilmelidir; çıkarmadan sonra ağrının ne ölçüde azalacağı kişiden kişiye değişir.
- Enfeksiyon: İmplant çevresinde enfeksiyon geliştiğinde, kemik kaynamışsa implantın çıkarılması enfeksiyonun kontrolü için çoğu zaman gerekir.
- Kırılan, gevşeyen veya yer değiştiren implant: Bu durum çoğu zaman kemiğin kaynamadığının işaretidir ve tedavi kaynamama cerrahisi kapsamında planlanır.
- Yanlış kaynama veya deformite düzeltmesi: Kemik eğri kaynamışsa, düzeltici ameliyat öncesinde ya da sırasında mevcut implantın çıkarılması gerekebilir. Bu konu yanlış kaynama cerrahisi sayfamızda ayrıntılı olarak anlatılmaktadır.
- Büyümekte olan çocuklar: Büyüme plağına yakın ya da kemik büyüdükçe içine gömülebilecek bazı implantlar genellikle kaynama sonrasında çıkarılır.
- İleride yapılacak başka bir ameliyat: Örneğin aynı bölgeye protez ameliyatı planlanıyorsa eski implantların çıkarılması gerekebilir; bu çoğu zaman aynı ameliyatta yapılır.
| Durum | Genel yaklaşım |
|---|---|
| Kemik kaynamış, şikâyet yok | Çoğunlukla yerinde bırakılır |
| Deri altında belirgin, sürtünmeye bağlı ağrı | Çıkarma değerlendirilebilir |
| İmplant çevresinde enfeksiyon | Çıkarma ve enfeksiyon tedavisi birlikte planlanır |
| Kırılmış ya da gevşemiş implant | Kaynamama açısından incelenir; gerekirse yeniden tespit yapılır |
| Büyümekte olan çocuk | İmplant türüne göre çoğunlukla çıkarılır |
| Yalnızca MR veya havaalanı kaygısı | Genellikle çıkarma gerekmez |
Zamanlama: platin ne zaman çıkarılır?
İmplantın çıkarılabilmesi için kemiğin tam olarak kaynadığının muayene ve röntgenle, gerektiğinde bilgisayarlı tomografiyle gösterilmesi gerekir. Erken çıkarma, kırığın yeniden açılmasına ya da kemiğin konumunu kaybetmesine yol açabilir. Zamanlama kemiğe, kırığın tipine ve hastanın yaşına göre değişir. Çocuklarda kemik daha hızlı iyileştiğinden çıkarma genellikle daha erken yapılabilirken, yetişkinlerde uyluk, kaval veya önkol gibi uzun kemiklerde çoğunlukla en az bir yıl, bazen daha uzun süre beklenir. Enfeksiyon gibi acil durumlarda ise zamanlama farklı planlanır.
Karar verilirken hekim birkaç soruya yanıt arar:
- Şikâyet gerçekten implanttan mı kaynaklanıyor, yoksa eklem, tendon veya sinir kaynaklı başka bir sorun mu var?
- Kemik tamamen kaynadı mı, kemik kalitesi yeterli mi?
- İmplant nerede, çevresinde dikkat edilmesi gereken sinir ve damarlar var mı?
- Kişinin yaşı, iş ve spor düzeyi, diyabet veya sigara kullanımı gibi iyileşmeyi etkileyen durumları nelerdir?
- Beklenen yarar, yeni bir ameliyatın getireceği risklerden daha ağır basıyor mu?
Elinizde önceki ameliyata ait epikriz veya ameliyat raporu varsa muayeneye getirmeniz yararlı olur. Bu belgelerde implantın türü ve modeli yazıyorsa, çıkarma için uygun aletlerin önceden hazırlanması kolaylaşır.
Ameliyat nasıl yapılır, olası riskler nelerdir?
Platin çıkarma ameliyatı çoğunlukla önceki ameliyat izinden girilerek, bölgesel ya da genel anestezi altında yapılır. Vidalar tek tek çıkarılır, plak kaldırılır; çiviler ise özel aletlerle küçük kesilerden çekilir. İşlem sırasında görüntüleme cihazı kullanılabilir. Küçük implantların çıkarılması genellikle günübirlik ya da kısa yatışla yapılırken, büyük kemiklerdeki çiviler daha uzun bir hazırlık gerektirebilir.
Ameliyat her zaman kolay değildir: Vida başlarının aşınması, kilitli vidaların plağa sıkıca kaynaşmış gibi davranması ya da plağın üzerinin kemikle örtülmesi işlemi uzatabilir. Nadiren kırık bir vida parçasının kemikte bırakılması daha güvenli olabilir. Olası riskler şunlardır:
- Yara yeri enfeksiyonu ve iyileşme sorunları
- Sinir veya damar yaralanması (özellikle kol ve önkolda dikkat gerektirir)
- Vida deliklerinin geçici zayıflığına bağlı yeniden kırık
- Ağrının beklenen ölçüde azalmaması
- Anesteziye bağlı genel riskler
Ameliyat sonrası iyileşme ve dikkat edilmesi gerekenler
Ameliyattan sonra yara bakımı ve pansuman önerilere göre yapılır; dikişler genellikle 10–14 gün içinde alınır. İlk günlerde şişlik ve hassasiyet olağandır; bölgeyi yüksekte tutmak rahatlatabilir. Masa başı işlere dönüş çoğu zaman birkaç gün ile birkaç hafta arasında mümkündür.
Vida delikleri kemik tarafından zamanla doldurulur; bu süreçte kemik geçici olarak daha hassastır. Bu nedenle ağır fiziksel işler, temaslı sporlar ve zıplama gerektiren aktivitelere dönüş, hekimin önereceği bir süre boyunca ertelenir. Bu süre implantın büyüklüğüne ve kemiğe göre birkaç haftadan birkaç aya kadar değişebilir.
Bazı kişiler soğuk havada ya da uzun süre ayakta kaldıktan sonra kırık bölgesinde hissettikleri sızıyı implanta bağlar. Bu tür yakınmaların gerçekten implanttan kaynaklanıp kaynaklanmadığı her zaman net değildir; bu nedenle çıkarma sonrasında hissedilen değişim kişiden kişiye farklıdır. Ameliyat izinin olgunlaşması da birkaç ay sürer; bu dönemde izin güneşten korunması önerilir.
Ne zaman doktora başvurmalı?
İmplant ister yerinde olsun ister yeni çıkarılmış olsun, aşağıdaki belirtilerde gecikmeden değerlendirme yapılması önerilir:
- İmplant bölgesinde yeni başlayan ya da giderek artan ağrı
- Kızarıklık, ısı artışı, akıntı veya ateş
- Kemikte hareket, tıkırtı hissi ya da yeni gelişen şekil bozukluğu
- İmplantın üzerindeki derinin incelmesi veya renk değiştirmesi
- Çıkarma sonrasında küçük bir zorlanmayla ortaya çıkan ani ağrı ve şişlik
Kırık sonrası kaynama sorunları ve implanta bağlı yakınmalar, kemik rekonstrüksiyonu konusunda deneyimli bir ortopedi ve travmatoloji uzmanı tarafından değerlendirilmelidir. Prof. Dr. Halil İbrahim Balcı'nın çalışma alanları arasında kaynamama ve yanlış kaynama cerrahisi yer almaktadır.
Özet
- "Platin" olarak bilinen plak, vida ve çiviler çoğunlukla titanyum veya paslanmaz çeliktir ve şikâyet yoksa ömür boyu kalabilir.
- Ağrı ve tahriş, enfeksiyon, kırılan implant, çocuk hastalar ve planlanan başka ameliyatlar başlıca çıkarma nedenleridir.
- Çıkarma, kemiğin tam kaynadığı görüntülemeyle gösterildikten sonra planlanır.
- Çıkarma ameliyatının da riskleri vardır; sonrasında bir süre kemik yeniden kırılmaya karşı korunmalıdır.
- Karar, muayene ve röntgen sonrası kişiye özel olarak verilir.
Sık Sorulan Sorular
Evet, çoğu durumda kalabilir. Kemiği kaynamış ve implantla ilgili şikâyeti olmayan yetişkinlerde plak, vida ve çivilerin rutin olarak çıkarılması genellikle gerekmez. Titanyum ve tıbbi paslanmaz çelik implantlar vücut tarafından iyi tolere edilir. Ancak ilerleyen yıllarda ağrı, tahriş, enfeksiyon belirtisi ya da implantta sorun fark edilirse yeniden değerlendirme yapılmalıdır. Karar her zaman muayene ve röntgenle kişiye özel verilir.
Çıkarma sonrasında vida delikleri bir süre kemikte zayıf noktalar oluşturur ve bu dönemde yeniden kırık riski artar. Kemik zamanla bu delikleri doldurur. Risk; kemiğin türüne, implantın büyüklüğüne ve kişinin aktivitesine göre değişir. Bu nedenle hekim, ağır işlere ve temaslı sporlara dönüş için belirli bir süre bekleme önerir. Bu önerilere uymak, sorun yaşanma olasılığını azaltmaya yardımcı olur.
Çoğu modern ortopedik implant MR çekimine engel değildir; ancak implantın yakınındaki görüntüde bozulmalara yol açabilir. Bu nedenle çekim öncesinde MR ekibine implantınızın türü ve yeri hakkında bilgi verilmelidir. Havaalanı güvenlik cihazları bazı implantları algılayabilir; bu genellikle kısa bir ek kontrolle sonuçlanır. Bu iki durum tek başına platin çıkarma ameliyatı için bir neden değildir.
Masa başı işlere dönüş çoğu zaman birkaç gün ile birkaç hafta arasında mümkündür. Yara iyileşmesi genellikle iki hafta içinde tamamlanır. Ağır fiziksel işler, temaslı sporlar ve zıplama gerektiren aktiviteler ise vida deliklerinin dolması için daha uzun süre, bazen birkaç ay ertelenir. Size uygun süreyi; çıkarılan implantın türü, kemiğin bölgesi ve kişinin aktivite düzeyine göre hekiminiz belirler.
Çocuklarda implantlar yetişkinlere göre daha sık çıkarılır; çünkü büyüme plağına yakın olabilir ya da kemik büyüdükçe içine gömülerek ileride çıkarılmaları zorlaşabilir. Esnek çiviler ve teller gibi implantlar genellikle kaynama sonrasında çıkarılır. Bununla birlikte her implant için kural aynı değildir; karar implantın türüne, yerine ve çocuğun yaşına göre çocuk ortopedisi değerlendirmesiyle verilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; muayene, tanı ve tedavinin yerini tutmaz. Tedavi seçenekleri ve sonuçlar kişiden kişiye değişir.
İlgili tedavi alanı Yanlış Kaynama Cerrahisi: Eğri, Dönük veya Kısa Kaynayan Kırıklar
