Çocuklarda Ayak Deformiteleri: Pes Ekinovarus (Çarpık Ayak) Tedavisi
Pes ekinovarus, çocukluk çağında en sık gözlemlenen ayak deformitelerinden biridir ve halk arasında çarpık ayak olarak bilinmektedir. Bu deformite, ayağın içe dönük ve aşağıya doğru bükülü olmaması gereken pozisyonlarda kalmasıyla karakterizedir. Ayak yapısındaki bu anormallik, yürüyüş fonksiyonunu bozabilir ve çocuğun yaşam kalitesini olumsuz etkileyebilir. Erken tanı ve uygun tedavi yaklaşımı, fonksiyonel ve kozmetik açıdan olumlu sonuçlar elde etmek için kritik öneme sahiptir.
Pes ekinovarus deformitesinin etiyolojisi genellikle multifaktöriyel olup; kalıtsal faktörler, fetal pozisyon bozuklukları, kas-iskelet sistemi anomalileri ve nadiren nöromüsküler hastalıklar rol oynayabilir. Doğumsal pes ekinovarus ise genellikle tek taraflı veya iki taraflı olabilir ve çocuk ortopedisi pratiğinde oldukça yaygın bir sorun olarak yer almaktadır.
Klinik olarak, pes ekinovarus tanısı; ayağın sabit bir şekilde içe ve aşağıya dönük pozisyonda olması, topuk kemiğinin içe dönüklüğü (varus), ayak bileği ekleminde ekinovarus pozisyonu ve ön ayağın içe dönük olması şeklinde ortaya çıkar. Ayakkabı giyme güçlüğü, yürürken topuğun yerde yeterince temas etmemesi ve genellikle ailenin fark ettiği görünür deformite başlıca belirtilerdir.
Tanıda fizik muayene ön plandadır. Hastanın pasif ve aktif ayak hareket kabiliyeti, kontraktürlerin varlığı ve eklem yüzeylerinin durumu değerlendirilmelidir. Görüntüleme yöntemleri olarak röntgen, deformitenin kemik yapısını ve açısal değişikliklerini görmek için kullanılır. Özellikle ayak eklemlerinin açılarının ölçülmesi tedavi planlaması açısından yol göstericidir.
Tedavi seçenekleri, erken dönemde konservatif yöntemlerden başlanmasını içerir. Ponseti yöntemi, pes ekinovarusun tedavisinde altın standart olarak kabul edilen seri atel uygulaması ve manipülasyon teknikleridir. Bu yöntem haftalar içinde ayaktaki deformitenin düzeltilmesini sağlar ve tedaviye erken başlanması başarı oranını artırır. Ponseti protokolü, genellikle 5–6 seans manipülasyon ve atel değişimi ardından hafif cerrahi girişimleri (Achilles tendon kesimi gibi) gerektirebilir.
Konservatif tedaviye yanıt vermeyen, çarpıklıkları düzelmeyen veya ileri yaşta gelen hastalarda cerrahi girişimler gündeme gelir. Cerrahi tedavi amacı deformitenin düzeltilmesi, fonksiyonun kazanılması ve ağrısız bir yürümenin sağlanmasıdır. Cerrahi yaklaşımlar arasında yumuşak doku gevşetmeleri, tendon transferleri, osteotomiler ve eklem füzyonları bulunur. Özellikle ekstremite rekonstrüksiyon cerrahisi teknikleri pes ekinovarus tedavisinde başarı için kritik öneme sahiptir. Cerrahi müdahale sonrası rehabilitasyon süreci dikkatle planlanmalı, fizyoterapi uygulamaları düzenli yapılmalıdır.
Pes ekinovarusun tedavisinde, erken tanı kadar multidisipliner yaklaşım da gereklidir. Ortopedi uzmanları, fizik tedavi uzmanları ve aile iş birliği ile tedavi süreci desteklenmelidir. Tedaviye geç başlanması kalıcı fonksiyon kaybına ve ağır deformitelere yol açabileceğinden çocukların düzenli ortopedik kontrolden geçmesi önemlidir.
Ayak deformiteleri çocuklukta tedavi edilmediğinde yaşam kalitesini ciddi şekilde etkiler. Anormal basınç dağılımı sonucunda cilt yaralanmaları, ağrılı yürüyüş, postural bozukluklar ve eklem erimeleri gelişebilir. Bu nedenle pes ekinovarusun erken dönemde fark edilmesi ve uygun tedavi protokolünün uygulanması gereklidir.
Sonuç olarak pes ekinovarus, çocuklarda sık görülen bir ayak deformitesi olup, doğru tanı ve tedavi ile fonksiyonel sonuçlar yüksek oranda sağlanabilmektedir. Konservatif yöntemlerle düzelmeyen vakalarda cerrahi prosedürler başarıyla uygulanmakta, çocukların yaşam kalitesi önemli ölçüde artırılmaktadır.