Deformite Cerrahisi: Kemik Eğrilikleri ve Düzeltme Yöntemleri

Kas ve iskelet sisteminde meydana gelen şekil bozuklukları, bireylerin hareket kabiliyetini ve yaşam kalitesini önemli ölçüde etkileyebilir. Deformite cerrahisi, kemiklerdeki eğrilikleri, dönüklükleri, kısalıkları veya eksiklikleri düzeltmek amacıyla uygulanan ileri düzey ortopedik prosedürleri kapsar. Doğuştan gelen (konjenital) anomaliler veya travma sonrası gelişen bozukluklar, bu cerrahi disiplinin temel ilgi alanını oluşturur.

Ortopedik deformite düzeltme işlemleri, sadece kozmetik bir düzelme sağlamakla kalmaz, aynı zamanda eklemlerin biyomekanik dengesini yeniden kurarak uzun vadeli eklem sağlığını korumayı hedefler. Tedavi süreci, detaylı bir klinik değerlendirme ve radyolojik incelemelerle başlar. Aşağıdaki görsel, tedavi öncesi ve sonrası kemik yapısındaki değişimi temsil etmektedir.

Deformite Cerrahisi Nedir?

Deformite cerrahisi, kemik ve yumuşak dokulardaki anatomik bozuklukların cerrahi yöntemlerle normal veya normale yakın bir forma getirilmesi işlemidir. Bu cerrahi dalı, hem çocuklarda hem de yetişkinlerde görülen kompleks problemleri ele alır. Temel amaç, uzvun fonksiyonunu geri kazandırmak, ağrıyı azaltmak ve ekstremitenin mekanik aksını düzeltmektir.

Cerrahi planlama, deformitenin merkezini (CORA) belirleyerek yapılır. Bu süreçte kemiklerin açısı, uzunluğu ve rotasyonu titizlikle hesaplanır. Tedavi, basit bir osteotomi ameliyatı ile sınırlı kalabileceği gibi, kemik uzatma ve karmaşık rekonstrüksiyonları içeren çok aşamalı prosedürleri de gerektirebilir.

Kemik Eğriliklerinin Nedenleri

Kemik deformiteleri çok çeşitli nedenlerle ortaya çıkabilir. Bu nedenlerin doğru tespit edilmesi, uygun tedavi stratejisinin belirlenmesinde kritik rol oynar.

Doğumsal (Konjenital) Nedenler: Anne karnındaki gelişimsel sorunlar sonucu oluşan fibula hemimelia (kaval kemiği eksikliği) veya konjenital femoral yetmezlik gibi durumlar.
Travma Sonrası (Post-Travmatik): Kırıkların yanlış kaynaması (malunion) veya büyüme plaklarının yaralanması sonucu kemiğin asimetrik büyümesi.
Enfeksiyonlar: Osteomiyelit gibi kemik enfeksiyonları, büyüme kıkırdaklarına zarar vererek deformitelere yol açabilir.
Metabolik Hastalıklar: Raşitizm gibi D vitamini eksikliğine bağlı durumlar kemik yumuşamasına ve eğrilmesine neden olabilir.
Nöromüsküler Hastalıklar: Serebral palsi veya spina bifida gibi rahatsızlıklar kas dengesizliği yaratarak kemik deformitelerini tetikleyebilir.

Deformite Türleri ve Sınıflandırması

Deformiteler, etkiledikleri düzleme ve şekil bozukluğunun karakterine göre sınıflandırılır. Bu sınıflandırma, cerrahın hangi düzeltme tekniğini kullanacağına karar vermesini sağlar.

Yaygın görülen deformite türleri şunlardır:

Açısal Deformiteler: Frontal düzlemde görülen "O bacak" (Genu Varum) veya "X bacak" (Genu Valgum) deformiteleri.
Rotasyonel Deformiteler: Kemiğin kendi ekseni etrafında dönmesi sonucu oluşan, içe veya dışa basmaya neden olan bozukluklar.
Uzunluk Farkları: Bir uzvun diğerinden kısa olması (ekstremite eşitsizliği).
Kompleks Deformiteler: Hem açısal, hem rotasyonel hem de uzunluk farkının bir arada bulunduğu durumlar (örneğin Blount hastalığı).

Tanı Süreci ve Görüntüleme Yöntemleri

Başarılı bir deformite cerrahisi için hassas bir tanı süreci şarttır. Hekim, öncelikle hastanın detaylı tıbbi öyküsünü alır ve fizik muayene gerçekleştirir. Muayene sırasında eklem hareket açıklıkları, yürüyüş analizi ve uzuv uzunlukları değerlendirilir.

Görüntüleme yöntemleri, deformitenin matematiksel analizini yapmak için kullanılır:

Ortoröntgenogram: Ayakta çekilen ve kalçadan ayak bileğine kadar tüm alt ekstremiteyi gösteren uzun film röntgenleridir. Mekanik aksın sapma derecesini ölçmek için altın standarttır.
Bilgisayarlı Tomografi (BT): Özellikle rotasyonel deformitelerin ve eklem içi problemlerin 3 boyutlu olarak değerlendirilmesini sağlar.
Manyetik Rezonans Görüntüleme (MR): Kıkırdak, bağ ve yumuşak doku durumunu incelemek için kullanılır.

Deformite Cerrahisinde Uygulanan Cerrahi Teknikler

Deformite düzeltme ameliyatlarında kullanılan teknikler, patolojinin yerine ve ciddiyetine göre seçilir. Bu teknikler akut (tek seferde) düzeltme veya kademeli (zamana yayılmış) düzeltme olarak ikiye ayrılabilir. Ameliyat sürecinde kullanılan yöntemler ve araçlar çeşitlilik gösterir. Aşağıdaki görsel, bu süreçte kullanılan bazı temel cerrahi enstrümanları göstermektedir.

Osteotomi

Kemiğin kontrollü bir şekilde kesilerek yeniden hizalanması işlemidir. Düzeltilen kemik, plak-vida, çivi veya eksternal fiksatörlerle tespit edilir. Üst ekstremitedeki şekil bozukluklarında uygulanan yöntemler hakkında detaylı bilgi için üst ekstremite uzatma ve deformite düzeltme sayfamızı inceleyebilirsiniz. Benzer şekilde, bacaklardaki eğrilikler için uygulanan prosedürler alt ekstremite deformite cerrahisi kapsamında değerlendirilir.

Eksternal Fiksasyon (İlizarov ve Bilgisayar Destekli Sistemler)

Kemiğin dışarıdan bir cihazla sabitlendiği yöntemdir. Özellikle kompleks, çok düzlemli deformitelerde ve kemik uzatma gerektiren durumlarda tercih edilir. Hexapod (akıllı) fiksatörler, bilgisayar yazılımları yardımıyla milimetrik düzeltme imkanı sunar.

İntramedüller Çivileme

Kemiğin iliği içine yerleştirilen metal çubuklar ile yapılan düzeltmedir. Uzayabilen manyetik çiviler sayesinde, dışarıdan cihaz kullanmadan kemik uzatma ve deformite düzeltme mümkündür.

Kemik Uzatma ve Uzunluk Farklarının Düzeltilmesi

Deformite cerrahisinin önemli bir alt başlığı da kemik uzatma işlemleridir. Bir bacağın diğerinden kısa olduğu durumlarda veya boy kısalığında, vücudun kendi iyileşme potansiyelinden yararlanılarak yeni kemik oluşumu sağlanır (distraksiyon osteogenezi). Bu süreç hakkında daha kapsamlı bilgiye kemik uzatma cerrahisi sayfasından ulaşabilirsiniz.

İlizarov yöntemi veya kombine teknikler kullanılarak yapılan bu işlemlerde başarı oranları oldukça yüksektir. Klinik çalışmalar ve sonuçlar hakkında fikir edinmek için İlizarov ile deformite düzeltme başarı oranları yazımızı okuyabilirsiniz.

Ameliyat Sonrası İyileşme Süreci ve Fizik Tedavi

Cerrahi sonrası dönem, en az ameliyatın kendisi kadar önemlidir. İyileşme süreci; kemiğin kaynaması, yumuşak dokuların adaptasyonu ve fonksiyonel kapasitenin artırılmasını kapsar. Bu süreçte rehabilitasyon kritik bir rol oynar.

Hastaların ameliyat sonrası dikkat etmesi gerekenler:

Yük Verme: Hekimin izin verdiği ölçüde ve zamanda uzva yük verilmelidir.
Pansuman ve Hijyen: Özellikle eksternal fiksatör kullanılan durumlarda çivi diplerinin temizliği enfeksiyonu önlemek için hayati önem taşır.
Fizik Tedavi: Eklem hareket açıklığını korumak ve kas gücünü artırmak için fizyoterapist eşliğinde düzenli egzersiz yapılmalıdır.

Deformite Cerrahisinde Olası Riskler ve Komplikasyonlar

Her cerrahi işlemde olduğu gibi, deformite cerrahisinde de bazı riskler mevcuttur. Bu risklerin minimize edilmesi için detaylı planlama ve tecrübe önemlidir.

Enfeksiyon: Yüzeysel veya derin kemik enfeksiyonları görülebilir.
Sinir ve Damar Hasarı: Cerrahi sırasında veya düzeltme aşamasında sinirlerin gerilmesine bağlı geçici veya kalıcı hasarlar oluşabilir.
Kaynamama veya Yanlış Kaynama: Kemiğin hedeflenen sürede iyileşmemesi durumunda ek tedaviler gerekebilir. Bu tür komplikasyonların yönetimi için yanlış kaynama cerrahisi veya kaynamama cerrahisi uygulanabilir.
Eklem Sertliği: Uzun süreli hareketsizliğe bağlı eklem kısıtlılıkları gelişebilir.

Çocuklarda Deformite Cerrahisi ve Özel Yaklaşımlar

Çocuklarda görülen deformiteler, büyüme potansiyeli nedeniyle yetişkinlerden farklı bir yaklaşım gerektirir. Çocukların kemikleri halen büyümekte olduğu için, "büyüme yönlendirme" (hemiepifizyodez) gibi daha az invaziv teknikler kullanılabilir. Bu yöntemde, büyüme plağının bir tarafı geçici olarak durdurularak kemiğin büyüme sırasında kendiliğinden düzelmesi sağlanır. Daha ileri vakalarda ise osteotomi ameliyatı ve fiksatör uygulamaları gündeme gelebilir.

Hasta Seçimi, Yaş Faktörleri ve Beklentiler

Deformite cerrahisinde başarı, doğru hasta seçimi ve gerçekçi beklentilerle doğrudan ilişkilidir. Hastanın yaşı, kemik kalitesi, sigara kullanımı ve genel sağlık durumu iyileşme sürecini etkiler. Hangi yaş gruplarında hangi tekniklerin daha verimli olduğu konusunda deformite cerrahisinde yaş faktörleri başlıklı yazımızdan bilgi alabilirsiniz.

Ayrıca, estetik amaçlı yapılan işlemlerde hasta beklentilerinin yönetilmesi çok önemlidir. Özellikle boy uzatma gibi prosedürlerin uzun vadeli etkileri hakkında kozmetik boy uzatma sonuçları sayfasını inceleyerek detaylı bilgi edinebilirsiniz. Deformite cerrahisi, uygun endikasyon ve uzman bir ekiple yapıldığında hastaların yaşam kalitesinde belirgin bir artış sağlayabilir.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi tavsiye niteliği taşımaz. İçerikler, bireysel tanı, tedavi veya yönlendirme yerine geçmez. Tanı ve tedavi süreçleri yalnızca yüz yüze hekim muayenesi sonrasında planlanmalıdır. Her hastanın klinik durumu farklı olduğundan, uygulanan cerrahi veya cerrahi dışı yöntemler kişiye göre değişkenlik gösterebilir. İçeriklerde yer alan bilgiler, mevcut bilimsel kaynaklar ve güncel tıbbi yaklaşımlar doğrultusunda hazırlanmıştır.